Kocaeli Üniversitesi
Kocaeli Üniversitesi
 

Ulaşılabilirlik Klavuzu

 
Mimari Projelerde Engelli ve Yaşlılarla İlgili Olarak Uyulması Gereken Temel Kurallar

Halka açık olan lokantalar, oteller, tiyatrolar, doktor muayenehaneleri, eczaneler, perakende satış mağazaları, müzeler, kütüphaneler, parklar, spor salonları, stadyumlar, okullar, kurslar, eğitim ve öğretim kurumları, günlük bakım ve tedavi birimleri gibi yerlerle bütün devlet daireleri engelli insanların girişlerine uygun olarak düzenlenmelidir.
Buna özel kulüpler ve dini teşekkürler dahil değildir.

İ ç i n d e k i l e r :
Kılavuz Hakkında

Tanımlar

Anayoldan Erişim

Ana Giriş

Rampalar
Kaldırımlar

Otoparklar

İç Mekanı Planlama

Taban ve Duvar Yüzeyleri Kontrol Düğmeleri Yükseklikleri

Toplantı Salonları ve Eğlence Mekanları
İndüksiyon Devreleri

İşaretler ve Bilgi | Kapılar
Tuvalet ve Sıhhi Tesisat

Duş ve Banyolar

İlgili Web Sayfaları

 


KILAVUZ HAKKINDA

Bu kılavuz, engellilerin ve bir kısım yaşlı insanların şehirsel ve mimari çevrelerde rahat edebilmelerine ve hayata daha kolay katılabilmelerine yardımcı olacak temel standartların tanıtılması için hazırlanmıştır.

Hangi insanlık durumunda bulunursa bulunsun, her insanın bütün toplumsal konumları, insan için ortaya konmuş değerleri ve mutluluk tablolarını kendisine açık ve elde edilmesi mümkün bulunması gerektiği gibi; hayata katılması sırasında fiziksel çevrenin, inşa edilmiş çevrenin de onu engellememesi gerekir. Çevrelere ve mekanlara engellenmeden ulaşabilmeyi girilebilirlik, ulaşılabilirlik (accessibililty, zuganglichkeit) kavramı ile ifade ediyoruz.

İnsan, Çevresinde Hep Düzgün Bir Geometri Arar
İnsan bir yeryüzü parçasında, bir mekan içinde yaşamaktadır. Çevresinin, kendisine zahmet çektirmeyecek fiziksel şartları taşımasını ister. İnsanın çevresini, barındığı, yaşadığı mekanları kendi rahat edeceği şekle dönüştürme gayreti en temel insan eylemlerindendir. İnsan çevresini düzenler ve inşa edilmiş çevreyi (built environment) elde eder. İnşa edilmiş çevredeki şartların bir engelli, bir yaşlı ve bir çocuk için önemi ise yetişkin ve sağlıklı bir insan için olduğundan çok daha fazladır. İnşa edilmiş çevredeki olumsuz şartlar bir kısım insanları engelleyip onların hayata ve topluma katılmalarını önleyebilir.

Şehirsel Çevre Bir Özgürlük Alanıdır
Evinden çıkıp toplum hayatına katılmaya, üretken olmaya hazırlanan hiçbir insan için şehirsel çevre engelleyici olmamalıdır. Belli standartların uygulama konulmasıyla engelli, ağır sakat veya tekerlekli sandalyeli insanların rahat hareketine imkan veren bir şehirsel çevre elde edilebilir. Böyle daha uygar gözüken bir şehir manzarası ile birlikte bütün diğer insanların da daha özgür olabildikleri bir şehirsel çevre meydana gelecektir.

Binalar Kendilerini İnsanlara Sıcak Bir Şekilde Sunmalıdır
Bazı binaların engelliler için çok engelleyici olabildikleri bilinmektedir. Bu tür binaların doğal hareketliliğe sahip sağlam insanlar için de rahat yaşama ortamları olmadıkları kolayca görülebilir. Bİnalardaki hayatların zorlaşması daha çok da biçimsel kaygılardan, yanlış biçim anlayışlarından kaynaklanmaktadır.

Bütün devlet dairelerinin, yerel yönetim binalarının, okulların, rekreasyon alanlarının, spor tesislerinin, alışveriş merkezlerinin, sağlık tesislerinin, kültür ve eğitim kurumlarının, halka açık kuruluşların, tekerlekli sandalyedeki insanların da girebilecekleri yerler olarak düzenlenmeleri gerekir. Binaların girilebilirliği, ulaşılabilirliği, olgun bir mimarlık anlayışına ve gelişmiş toplumsal örgütlenmeye işarettir.

Çağdaş Şehirlerdeki Hayatın Akışı Kolay Ulaşıma Dayalıdır
Gelişmiş ulaşım sistemleri modern bir şehirdeki hayatın akışını düzenler. Şehirdeli hayat bir hareketliliği ve yer değiştirmeyi gerektirmektedir.

Bir şehirdeki ulaşım sisteminde kendisine yer bulamayan ya da çok zorlukla bulabilen engelli veya yaşlı insan belki bütün yeteneklerine ve üstün eğitim düzeyine rağmen topluma bir katkıda bulunamayacaktır. Belli ihtiyaçların karşılanmasında başkalarına daha bağımlı hale gelecektir. Ulaşım sistemlerinin ve vasıtalarının tasarımında engelli insanları da dikkate almak gerekir.

TANIMLAR

engelli logoları
Özür (Sakatlık): Bir bünyedeki, bir yapıdaki, bir doğal işleyişteki hasar, noksan, bozukluk veya işlev kaybıdır.
Engelli (Sakat): Bir özrü (sakatlığı) bulunan kişi, ouşum, organ veya yapıdır.
Bedensel Engel: Hareket organlarındaki veya insanın bedenini oluşturan yapılardaki eksiklikler, oluşum bozuklukları veya işlev kayıplarıdır.
Duyusal Engel: Duyu organlarında ortaya çıkan sakatlıklar ve fonksiyonel kayıplardır.
Zihinsel Engel: Koltuk değneği, baston veya yürüteç (yürüme çevçevesi) kullanarak hareket edebilen bir bedensel engellidür.
Tekerlekli Sandalyedeki Sakat: Sakatlığı daha ağır olup ancak bir tekerlekli sandalye ile yer değiştirebilen bir bedensel engellidür.


ANAYOLDAN ERİŞİM


anayoldanerişim

Tekerlekli sandalye kullanan kişilerin, park ettikleri araçlarından binanın ana girişine kadar, herhangi bir yardım almadan erişebilmeleri arzulanır (tercih edilen en uzun mesafe: 50 metre).


ANA GİRİŞ

ana giriş

Bina girişleri, engelliler için zemin seviyesinden doğrudan erişime uygun olmalıdır. Tekerlekli sandalye kullananlar için asıl girişin, binanın ana girişi olması arzulanır.

Binalara eşiksiz girilebilmelidir. Giriş hollerinde tekerlekli sandalye için yeterli hareket alanı bulunmalıdır. Bu da genel olarak hiçbir çıkıntı ve kapı açılışı tarafından engelenmemiş 150 cm çapında bir dairedir


RAMPALAR

 

Rampa eğimleri %5 ile %10 arasındadır. 10 santimetreye kadar bir yükseklik farkında en fazla rampa eğimi %10; 25 santimetreye kadar olan yükseklik farkında en fazla rampa eğimi %8,25; 50 santimetreye kadar olan yükseklik farkında en fazla rampa eğimi %5 alınmalıdır. Çok kısa rampaların eğimi zorunlu durumlarda %12 olabilir. Bir rampanın boyu 6 metreden fazla ise araya 150 santimetre uzunluğunda bir sahanlık konur. Rampa genişlikleri 130 santimetrenin altına düşürülmeye çalışılmalıdır. Sabit rampaların düzenlenemediği yerlerde seyyar rampalar da kullanılabilir.


KALDIRIMLAR

Kaldırım yüksekliklei 6-15 cm arasında olmalıdır. Tekerlekli sandalyenin çıkabilmesi için kaldırımların uygun yerlerine rampalar yapılmalıdır. Bunların eğimleri %8 civarında alınmalıdır. Kaldırım rampalarının genişliği 140 cm yapılırsa yan yana yürüyen iki insanın da buradan geçmeleri mümkün olur.


OTOPARKLAR

Otoparkların %2'lik kısmı sakat sürücülerin araçlarına ayrılacaktır. Sakat otomobili için 350 cm x 500 cm genişliğinde bir park yeri gerektiği kabul edilmiştir.


İÇ MEKANI PLANLAMA

Tek seviye: giriş kapıları, asansör girişleri, erişilebilir alanlar
Değişen seviyeler: rampalar, basamaklar
Düz kollu ve sahanlıklı merdivenler tercih edilir. Döner merdivenler geometrik belirsizlikten dolayı görme ve hareket engelli insanlar için tehlike oluşturabilir. Merdivenin her iki tarafına da küpeşte konulması yerinde olur. 40 mm çapında dairesel kesitli bir küpeşte iyi bir çözümdür. Duvar tarafındaki küpeştenin duvardan uzaklığı 40 mm olarak alınır. Merdivenlerde basamak genişliği 280-300 mm, basamak yüksekliği 150-160 mm olmalıdır. Küpeştelerin yüksekliği 900 mm olarak alınabilir.

Asansörler ara katlara konulmamalıdır. Asansörün kapısına kadar basamaksız ve eşiksiz ulaşılabilmelidir. Asansörlerdeki kumanda düğmelerinin tekerlekli sandalyedeki insanın da uzanabileceği yüksekliğe konulması önemlidir.


TABAN ve DUVAR YÜZEYLERİ (İç ve Dış)

* Tavan, duvar ve tabanlarda göz kamaştırıcı parlaklıklardan kaçınılmalı.
* Taban döşemeleri karmaşık olmamalı.
* Taban bitişleri ıslak veya kuruyken kaygan olmamalı, su, hava, vs. geçirmemeli.
* Seviyelerde beklenmedik değişikliklerden kaçınılmalı.
* Alçak tavan ve ışıklandırma / renk / doku değişikliklerinde uyarılar konulmalı.
* Duvarlarda çıkıntılardan kaçınılmalı.
 


TOPLANTI SALONLARI ve EĞLENCE MEKANLARI

 

Bir tekerlekli sandalya için ayrılan alan 900 x 1400 mm'den az olmamalıdır. Bu alanların, toplantı salonu boyunca dağıtılmış olması tercih edilmelidir.

Not: Hiçbir engel olmadan bir tekerlekli sandalyenin dönüş çapı 1500 mm'dir.


İNDÜKSİYON DEVRELERİ

  Salonlar, toplantı mekanları, danışma masaları ve diğer uygun mekanlarda indüksiyon devreleri kurulmalıdır. Bu düzenleme işitme engelliler ve topluluktaki diğer insanların da yararına olacaktır.


İŞARETLER ve BİLGİ

  * Bina girişlerinde, * Asansörlerde, * Lavabolarda, * Engellilere ayrılmış otomobil park alanlarında, * Binalarda özel servis olanaklarının bulunduğu yerlerde bu işarete yer verilmelidir. İşaret olmadığında, açık ve net ifadelerle durumu anlatan bilgi verilmelidir.


KAPILAR

Kapıların, çeşitleri ne olursa olsun hepsinin en az 800 mm'lik temiz bir geçiş açıklığına sahip olmaları sağlanmalıdır (Alman normlarına göre temiz geçiş açıklığı en az 900 mm olmalıdır). Mekanlar arasında eşik bulunmaması tercih edilir. Zorunlu durumlarda eşik yüksekliği en fazla 25 mm olabilir ve bu da her iki yandan pahlı yapılmalıdır.


TUVALETLER ve SIHHİ TESİSAT

Seramik ya da porselen tercih edilir. El yıkama yerleri için paslanmaz çelik kullanılır; alt yüzey yanmaya karşı korunmalıdır. Tuvalet oturakları sağlam olmalı. Klozet rezervuarının bir kanala yerleştirildiği durumlarda klozetin arkasında bir destek olmalıdır. Bastonlar için askı kancaları bulunmalıdır. Tekerlekli sandalye tasarımlarında bir ayna ve raf arzu edilebilir.


DUŞ ve BANYOLAR

   

Duşun içinde menteşeli bir oturağa geçmenin kolay olmadığı durumlarda, duş kabininin boyutları girişten arka duvara 1600 mm'ye, diğer yönde 1400 mm'ye çıkartılmalıdır. Duş perdesi yere kadar uzanmalı ve duş kabininin içinde kalmalıdır. Duş; değişken yükseklikli ve demonte edilebilir olmalı, esnek bir hortuma bağlı bulunmalıdır. Bir sabunluk ve banyo/tuvalet malzemeleri için bir küçük raf bulunmalıdır. Banyolarda ikili musluk ve esnek hortumlu bir duş bulunmalıdır.

ÖZÜRLÜ STANDARTLARI

 

 

 

 

 

 

 

 

Genel;
Görme özürlüler, basit ve net bir şekilde tasarlanmış (dörtgen planlara göre çizilmiş) bina ve düzenlemelerde yollarını daha kolay bulurlar.
Zemin kaplamaları sert, düz ve kaymaz malzemelerden seçilmelidir. Zemin sınırları dokunmak suretiyle algılanabilmelidir.
İyi, düzenli ve göz kamaştırmayan bir aydınlatma nesnelerin ayırt edilmesini kolaylaştırır ve dolayısıyla güvenliği arttırır.

 

Şehir;
Yaya bölgelerindeki engeller kaldırılamıyorsa, çevrelerinden güçlü bir görsel kontrast veya canlı renkler ile ayrılmaları gerekir.
Reklam veya bilgilendirme panoları, güneşten koruma storları, hidrolik kapılar gibi asılı veya çıkıntılı engeller yerden en az 2,10 m yüksekliğe konulmalıdır. Eğer bu mümkün değilse kör bir kimse bunları bastonunun yardımıyla yerden en fazla 0,30 m yükseklikteki kenarlarını farkedebilmelidir.
Yayaların dolaştığı bölgelerde çıkıntı oluşturan engeller, özellikle de baş hizasında bulunan uyarı levhaları tehlikelidir.
Körler bastonları ile dokunmak suretiyle parmaklıkların yatay çubuklarını (yüksekliği en az 0,30 m) veya kesintisiz devam eden bir kaide veya seviye farkını (en az 0,30 m yüksekliğinde) algılayabilmelidir.

 

 

Farklı bir seviye (örneğin kaldırım) yayayı araç trafiğinden korur. Bu da görme özürlülerin yönlerini daha kolay bulmalarını sağlar ve kazalar konusunda uyarıcı olur. Yaya alanlarında dokunmayla algılanabilen yönlendirici çizgiler, görme özürlülerin yönlerini daha kolay bulmalarını sağlar. Kaldırım kenarlarının yüksekliği, tekerlekli sandalyeye bağımlı özürlüler için 30 mm.’yi aşmayacak ancak körler için de 30 mm.’den daha az olmayacaktır. 
Şose ile yayalara ayrılmış güvenli alanların kenarı arasındaki seviye farkı 30 mm’dir. Yaya geçitlerinin görsel olarak veya dokunma yoluyla algılanabilmesi için zemin kaplaması ve rengi farklı seçilmelidir. Işıklı sinyaller, sesli veya titreşimli sinyallerle tamamlanmalıdır.

Bina;
Parapet yükseklikleri 0,90 m ile 1,40 m arasında olmalıdır. (1,00 m tercih edilir)
Kanatlı kapılar yerine sürme kapılar tercih edilir. Görme özürlüler döner kapılardan geçerken yönlerini bulmakta zorluk çekerler. Bu kapılar görme özürlüler ve bedensel engelliler için tehlikeli olabilir.
Zemin ile duvarlar arasında kuvvetli bir kontrast olmalıdr. Yüzeyler ışığı yansıtmamalıdır.
Zemine yerleştirilen bir temas noktasının kumanda ettiği otomatik kapılar, körlere kılavuzluk eden köpeklerin ağırlığı ile harekete geçmelidir (yaklaşık 20 kg).
Körler, mekan içindeki konumlarını birtakım ses yansımaları ile belirlerler. Bu bakımdan dolaşma alanındaki engellerin ses yansıtıcı özelliğinin olması tercih edilir.

 

 

Merdivenler;
Merdivenler, kaymayan türde bir malzeme ile kaplanmalıdır. Merdiven trabzanı kontrastlı bir renkle fondan kolay ayırt edilebilecek şekilde ayarlanmalıdır. Sahanlıklarda ve yön değiştirme noktalarında kesintiye uğramayan trabzan, yürüme ve yön bulmayı kolatlaştırır.
Özellikle kapılarda, telefon kulübelerinde ve uyarı levhalarında çok kontrastlı renkler kullanmak suretiyle görme zorluğu çekenlerin yönlendirilmesi kolaylaştırılır. Bu renkler aynı zamanda merdiven, vb. gibi tehlikeli bölgelerin de haber verilmesini de sağlarlar.
Altı boş olan merdivenlerin alt bölümü, baş çarpma tehlikesini önlemek amacıyla 2,10 m yüksekliğe kadar bir perde ile kapatılmalıdır.

 

Bina giriş kapıları kolayca açılabilmelidir. Döner kapılar özürlüler için uygun değildir. Giriş kapıları duvarla aynı hizada olup bir düzlem oluşturmamalı, en az 20 cm mesafe bırakılmalıdır.
Dolaşım alanları asgari genişliği 1,20 m olmalıdır. Kapı ve pencere kanatları dolaşım alanlarına açılmamalıdır. Kısa geçişler için asgari 0,80 m; uzun geçişler için 1,00 m mesafe öngörülmelidir.
Kapı genişliği en az 0,80 m, kanat genişliği en fazla 1,00 m olmalıdır. Hareket özürlüler veya yaşlılar, kanat genişliği 1,00 m'den fazla olan kapıları zor hareket ettirirler. Tekerlekli sandalyenin manevra yapabilmesi için, kapı genişliği ile kapı önündeki mesafe toplamının en az 2,00 m olması gerekir. Kapı açıldığında kenar ile kapı kolu arasında en az 0,60 m mesafe kalmalıdır. Bu koşulların gerçekleşmediği durumlarda sürme kapılar kullanılabilir.

 

Kapı ve pencere kolları yerden 0,90-1,40 m yüksekliğe yerleştirilmelidir. Yaklaşma imkanının sınırlı olduğu yerlerde yükseklik 1,00 m'yi geçmemelidir. Kapı kolları uzun ve kıvrık uçlu olanlardan tercih edilmelidir. Kavrama güçlüğü yaratacağından döner kapı kolları önerilmez.

 

Mektup kutuları 0,60-1,40 m yükseklik sınırları içerisinde planlanmalı, mektup kutularının yakınındaki zeminde hiçbir eğim olmamalıdır.

 

 

Asansör boşluk genişliği en az 0,80 m, kabin genişliği en az 1,10 m, kabin derinliği en az 1,40 m hesaplanmalıdır. Kabin içinde mümkünse üç duvara da 0,90 m yüksekliğinde trabzan konulmalıdır.
Asansörün önünde en az 1,40 m x 1,40 m'lik hareket alanı bırakılmalıdır. Asansör kumanda düzeneği 0,90-1,40 m yüksekliğe yerleştirilmeli, itmeli düğmeler kullanılmalıdır.

 

Giriş katlarındaki tüm mahallere basamaksız ve rampasız olarak ulaşılabilmelidir.
Rampaların eğimi olabildiğince az ve en fazla %6 olmalıdır. İstisnai olarak, eğer başka bir çözüm şekli yoksa ve özürlüler diğer bir kişinin yardımından yararlanabiliyorlarsa bu eğim %12'ye kadar çıkabilir.
Her rampanın başlangıcında, bitiminde ve aynı zamanda kapıların önlerinde yatay bir manevra alanı öngörülmelidir. Merdivenler, rampalar ve %6'nın üzerindeki eğimler bir korkuluk ile donatılmalıdır. Bu mimari elemanların genişliği 150 cm den daha az olduğunda, korkuluk en azından bir kenara konulmalıdır. Korkuluğun çapı minimum 40 mm, yüksekliği zeminden 90 - 100 cm olmalıdır. Korkuluk, bu mimari elemanların başlangıcından ve bitiminden itibaren en az 30 cm daha uzun tutulmalı ve yön değiştirme noktalarında kesintiye uğramamalıdır.
Prensip olarak, ayrı girişlerden kaçınılmalıdır. Özürlü, yanında başka biri olmadan genellikle bu girişlere ulaşamamaktadır. Binanın girişi zorunlu olarak ayrı olduğunda, işaret levhaları girişi belirgin olarak göstermelidir. Özürlüler buraya zorluk çekmeden ve kendi olanaklarıyla ulaşabilmelidir.
Rampa yapmanın mümkün olmadığı durumlarda, istisnai olarak bir kaldırıcı kullanılabilir.

 

Eşikler;
Eşikler mümkün olduğunca çıkıntısız olmalıdır. Çıkıntı ve kemerler 25 mm'yi aşmamalıdır.

 

 

Odaların tefrişi, içinde bir tekerlekli sandalyenin dolaşmasına izin verilecek şekilde yapılmalıdır. Kapı genişilikleri en az 0,80 m, en fazla 1,00 m olmalıdır. Kapı ve pencere kolu yükseklikleri için ideal yükseklik 1,00 m’dir. Dolap rafları için en fazla yükseklik 1,40 m olmalıdır.

 

 

Mutfak mobilyaları arasındaki manevra alanı en az 1,40 m x 1,70 m olmalıdır.
Çalışma tezgahı, altına tekerlekli sandalyenin girmesine olanak vermeli ve fırın ile evye arasında olmalıdır. Böylece çalışma tezgahından hem fırına hem de evyeye de ulaşılabilir.
Fırın ile evye köşelere konulmamalı, duvardan en az 0,25 m mesafe bırakılarak yerleştirilmelidir.
Katlanabilir masalar ve döner mutfak elemanları tekerlekli sandalyeden uzanmak suretiyle çalışmaya olanak verir.
Prizler, yeterli sayıda ve uygun yüksekliğe yerleştirilmelidir.

 

Her dairede en az bir tuvalet ve küvet tekerlekli sandalye kullananların kullanımına uygun olmalıdır.
Tekerlekli sandalye ile klozete yandan veya cepheden ulaşılabilmelidir. Tekerlekli sandalyenin altına girebileceği bir lavabo kullanılmalı ve klozetin yanına veya önüne konulmalıdır. Klozet yükseliği 0,40 m olmalıdır. Tekerlekli sandalye kullananlar, küvetin ya da gömme banyonun uzun kenarına ulaşabilmelidir. Tekerlekli sandalyenin hareketini engellememesi açısından altına sandalyenin girebileceği bir lavabo konulabilir. Musluklar uzun kenara yerleştirilmelidir. Uzun kenara harekete yardımcı olması için yatay ve dikey tutamaklar konulmalıdır.

 

 

Tekerlekli sandalye kullananlar, küvetin ya da gömme banyonun uzun kenarına ulaşabilmelidir. Tekerlekli sandalyenin hareketini engellememesi açısından altına sandalyenin girebileceği bir lavabo konulabilir. Musluklar uzun kenara yerleştirilmelidir. Uzun kenara harekete yardımcı olması için yatay ve dikey tutamaklar konulmalıdır.
Duş teknelerinin zemini tekerlekli sandalye ile girilebilecek şekilde, en fazla %2 eğimli ve eşiksiz olmalıdır.
Duvardan 0,50 m çıkıntılı kaldırılabilir bir oturak veya duş sandalyesi öngörülebilir. Zemin kaplaması ıslandığında bile kaymamalıdır. Tekerlekli sandalyenin altına girebilmesi için lavabonun altında en az 0,80 m genişlik olmalıdır. Çıkıntılı sifon tekerlekli sandalyenin lavabonun altına girmesini engelleyeceğinden, sifonlar duvara gömülü veya paralel olmalıdır.
Musluk takımında sıcak su solda, soğuk su sağda olmalıdır. Lavabo üzerindeki prizler tekerlekli sandalye kullananın ulaşabilmesi için 0,90-1,40 m yükseklikte planlanmalıdır. Tekerlekli sandalye kullananlar, küvetin ya da gömme banyonun uzun kenarına ulaşabilmelidir. Tekerlekli sandalyenin hareketini engellememesi açısından altına sandalyenin girebileceği bir lavabo konulabilir. Musluklar uzun kenara yerleştirilmelidir. Uzun kenara harekete yardımcı olması için yatay ve dikey tutamaklar konulmalıdır.

 

Çevre Düzenleme;
Yayalara ayrılan alanlar yürüme ve görme özürlüler tarafından da kullanılabilmelidir. Yapılacak düzenlemeler, binaların girişini oluşturur ve onları birbirine bağlayarak ulaşımı sağlar. Dolayısıyla, binaların kendileri gibi çevre düzenlemeleri de özürlülerin gereksinimlerine uygun olarak tasarlanmalıdır.

 

Kaldırım kenarlarının yüksekliği, tekerlekli sandalyeye bağımlı özürlüler için 30 mm.’yi aşmayacak ancak körler için de 30 mm.’den daha az olmayacaktır.
Şose ile yayalara ayrılmış güvenli alanların kenarı arasındaki seviye farkı 30 mm.’dir.

 

 

 

 

Parmaklıklar bütün tehlikeli yerlere konulmalıdır. Parmaklık ve korkulukların görüntüyü engelleyen ( opak ) bölümlerinin yüksekliği 0,65 metreyi aşmamalıdır.
Giriş katı sahanlığı ile asansöre yoldan basamaksız olarak ulaşılabilmelidir. Her özürlü, sağlam kimselerin yararlandığı girişlere ulaşabilmeli ve bunlardan kendi olanakları ile bağımsız olarak yararlanmalıdır. Prensip olarak, ayrı girişlerden kaçınılmalıdır. Özürlü, yanında başka biri olmadan genellikle bu girişlere ulaşamamaktadır. Binanın girişi zorunlu olarak ayrı olduğunda, işaret levhaları girişi belirgin olarak göstermelidir. Özürlüler buraya zorluk çekmeden ve kendi olanaklarıyla ulaşabilmelidir. Giriş katı sahanlığı ile asansöre garajdan da basamaksız olarak ulaşılabilmelidir. Giriş katı sahanlığı ile asansöre garajdan da basamaksız olarak ulaşılabilmelidir.

Rampalar;
Rampaların eğimi olabildiğince az ve en fazla %6 olmalıdır. İstisnai olarak, eğer başka bir çözüm şekli yoksa ve özürlüler diğer bir kişinin yardımından yararlanabiliyorlarsa bu eğim %12 ye kadar çıkabilir. Her rampanın başlangıcında, bitiminde ve aynı zamanda kapıların önlerinde yatay bir manevra alanı öngörülmelidir. Kapının açıldığı kenar ile kapı kolunun yanında 60 cm. Genişliğinde serbest bir yüzey gereklidir. Bu genişlik sağlanamıyorsa manevra alanı derinliği 120 cm. ye kadar arttırılmalıdır. Eğimi %6 nın üzerindeki uzun rampalar sahanlıklarla bölünmelidir. Uzun bir rampadan ziyade bir asansör veya kaldırma platformunu içeren çözümler tercih edilmelidir.
Yollardaki enlemesine eğimler olabildiğince az ve en fazla %2 olmalıdır. Her enlemesine eğim tekerlekli sandalyeyi yolundan saptırır. Özürlü, tekerlekli sandalyesini doğru bir hat izleyerek sürmekte güçlük çeker.
Merdivenler, rampalar ve %6 nın üzerindeki eğimler bir korkuluk ile donatılmalıdır. Bu mimari elemanların genişliği 150 cm den daha az olduğunda, korkuluk en azından bir kenara konulmalıdır. Korkuluğun çapı minimum 40 mm, yüksekliği zeminden 90 - 100 cm olmalıdır. Korkuluk, bu mimari elemanların başlangıcından ve bitiminden itibaren en az 30 cm daha uzun tutulmalı ve yön değiştirme noktalarında kesintiye uğramamalıdır.

 

 

Tuvalet;
Kamuya açık alanlardaki tuvaletlerde, her tuvale grubuna en az bir adet tekerlekli sandalye kullananların kullanabileceği bir tuvalet konulmalıdır. Bu tuvaletlerin normal tuvaletlerle aynı yere konulması tercih edilir. Bunun mümkün olmadığı durumlarda, yerleri uyarı levhalarıyla açıkça belirtilmelidir.Bayanlar ile baylara ayrı tuvalet yapmanın mümkün olmaması durumunda, özürlü tuvaletinin bayanlar bölümüne konulması gerekir. Başka bir çözüm, ayrı girişli tek bir tuvalet yapmaktır.

Hareket özürlülere ayrılan tuvaletlerde;
- "L" biçiminde tutamak,
- kaldırılabilir tutamak,
- tekerlekli sandalyenin altına girmesine olanak veren lavabo tezgahı,
- elbise askıları,
- alt kenarı zeminden 1,00 m yükseklikte ayna bulunmalıdır.

Klozetin yanındaki tutamak, sandalyeden klozete geçişi engelleyeceği için kaldırılabilir olmalıdır. Elbise askıları tekerlekli sandalyeden ulaşılabilecek mesafede olmalıdır.
Konutlardan farklı olarak, klozetin yanında, refakat edenlerin geçebileceği bir alan bırakılmalıdır. Umumi tuvaletlerde, özürlü kimse klozette otururken lavaboya ulaşabilmelidir. Dolayısıyla klozet ile lavabo arası uzaklık 0,55 m'yi aşmamalıdır.

 

Banyolar;
Tekerlekli sandalye kullananlar, küvetin ya da gömme banyonun uzun kenarına ulaşabilmelidir. Tekerlekli sandalyenin hareketini engellememesi açısından altına sandalyenin girebileceği bir lavabo konulabilir. Musluklar uzun kenara yerleştirilmelidir. Uzun kenara harekete yardımcı olması için yatay ve dikey tutamaklar konulmalıdır.
Duş teknelerinin zemini tekerlekli sandalye ile girilebilecek şekilde, en fazla %2 eğimli ve eşiksiz olmalıdır. Duvardan 0,50 m çıkıntılı kaldırılabilir bir oturak veya duş sandalyesi öngörülebilir. Zemin kaplaması ıslandığında bile kaymamalıdır.
Tekerlekli sandalyenin altına girebilmesi için lavabonun altında en az 0,80 m genişlik olmalıdır. Çıkıntılı sifon tekerlekli sandalyenin lavabonun altına girmesini engelleyeceğinden, sifonlar duvara gömülü veya paralel olmalıdır.
Musluk takımında sıcak su solda, soğuk su sağda olmalıdır. Lavabo üzerindeki prizler tekerlekli sandalye kullananın ulaşabilmesi için 0,90-1,40 m yükseklikte planlanmalıdır.

Rehabilitasyon merkezleri ve özürlü yurtlarında kullanılan sedye dolaşma alanlarının planlamada hesaba katılması gerekir. Sedye tekerlekleri taşıyan bir çerçeveye oturtulmuş olup hemen kaldırılabilir.

 

Bedensel engelliler için öngörülen standartlarda; tekerlekli sandalye boyutları, tekerlekli sandalyenin hareket etmesi için gerekli alan ve tekerlekli sandalyede oturan birinin uzanma mesafeleri gözönüne alınır.

Özürlülere Uygun Tasarlanmış  Örneker;

 

 

Kaynak:
- TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi,
- Disabled Access Guide (Engelliler İçin Ulaşılabilirlik Rehberi), Disability Scotland, Mayıs 1990


İlgili Web Sayfaları
- Engelliler İçin Bina Mimarisi
- Engelliler İçin Çevre Mimarisi  
- Engelli Kişilere Uyarlanmış Yapı
- Center for Human Right Education
İlgili Dokümanlar
- Engellilerin Yasal Hakları ve İmtiyazları
- Engellilere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik
- Zihinsel Engelliler Özel Rehabilitasyon Merkezleri Yönetmeliği
- İşitme ve Konuşma Engelliler Özel Rehabilitasyon Merkezleri Yönetmeliği
- Engelliler İdaresi Başkanlığı Teşkilar ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
- Engelliler İdaresi Başkanlığı Kurulmasına ve Engellilerin Durumları İle İlgili Çeşitli Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Yetki Kanunu
- Declaration on the Right of Mentally Retarded Persons

 

 

 

 

 

 

 

KOÜ Engelliler Araştırma ve Uygulama Birimi

© Kocaeli Üniversitesi
Kocaeli Üniversitesi Umuttepe Yerleşkesi
41380, Kocaeli
Tel: +90 (262) 303 10 00 / Belgegeçer: +90 (262) 303 10 33